Wat is rente eigenlijk?

Je beste vriend wil €500 van je lenen voor een tweedehands scooter. Over een halfjaar krijg je het terug, belooft hij. Je zegt ja, want het is je vriend. Maar een halfjaar lang kun jij zelf niets met dat geld. En helemaal zeker weet je niet of het terugkomt. Een bank leent nooit zomaar gratis uit. Wat zij vraagt voor dat wachten en dat risico, heet rente.

Rente is huur voor geld

Zie rente als huur. Wie een scooter huurt, betaalt per dag voor iets wat niet van hem is. Wie geld leent, betaalt per jaar voor geld dat niet van hem is. Rente is dus de prijs van geld, meestal uitgedrukt in een percentage per jaar.

Waarom kost lenen geld? Om drie redenen. De uitlener moet wachten: zolang jij het geld hebt, kan hij er zelf niets mee. Hij loopt risico, want misschien betaal je niet terug. En door inflatie is het geld dat hij terugkrijgt minder waard. Hoe langer de lening en hoe groter het risico, hoe hoger de rente meestal is.

Spaarrente en leenrente, vast en variabel

Rente werkt twee kanten op. Zet je geld op een spaarrekening, dan leen jij aan de bank en betaalt de bank jou: spaarrente. Leen je zelf, bijvoorbeeld voor een tweedehands auto of omdat je rood staat, dan betaal jij: leenrente. Voor een persoonlijke lening, een creditcard of rood staan geldt een wettelijk maximum. Sinds 1 januari 2026 is dat 12% per jaar.

Daarnaast is een rente vast of variabel. De rente op een gewone spaarrekening is variabel: de bank kan hem op elk moment aanpassen. Bij een deposito zet je je geld voor een afgesproken periode vast, en ligt de rente ook vast. Bij leningen en hypotheken werkt het net zo. Een vaste rente geeft zekerheid. Een variabele rente beweegt mee met de markt, en dat kan meevallen of tegenvallen.

Nominaal en reëel: wat je echt overhoudt

Het percentage in je bankapp is de nominale rente. Die zegt hoeveel euro's erbij komen. Wat je met die euro's kunt kopen, hangt af van de inflatie. Trek je de inflatie van de rente af, dan heb je de reële rente: wat je er in koopkracht echt op vooruitgaat.

Waarom de bank je minder geeft dan ze vraagt

Een bank leent jouw spaargeld onder meer door aan mensen die een huis kopen. Van hen vraagt ze meer rente dan ze jou geeft. Dat verschil heet de rentemarge. Daarvan betaalt de bank haar personeel en haar app, vangt ze leners op die niet terugbetalen, houdt ze de buffers aan die de toezichthouder eist en maakt ze winst.

Als de rente stijgt, zie je die marge goed. Toen de ECB vanaf de zomer van 2022 de rente verhoogde, ging de hypotheekrente veel sneller omhoog dan de spaarrente. Begin 2023 was volgens De Nederlandsche Bank ongeveer 65% van de rentestijging doorgegeven in de rente op nieuwe hypotheken, en maar zo'n 15% in de spaarrente. Een hogere spaarrente geldt namelijk meteen voor al het vrij opneembare spaargeld, terwijl alleen nieuwe en variabele leningen duurder worden.

Hieronder zie je de rentestand van vandaag, rechtstreeks van de Europese Centrale Bank: de ECB-rente, de Euribor, de inflatie en de rente op tienjarige staatsleningen. Leg de rente op je eigen spaarrekening ernaast en trek de inflatie eraf. Dan weet je je reële rente.

Wat je vandaag kunt doen: zoek in je bankapp op hoeveel rente je krijgt op je spaarrekening, en hoeveel je betaalt als je rood staat. Grote kans dat het verschil je verbaast. Wie de rente bepaalt waar banken zich naar richten, lees je in de volgende les over de ECB.