Inflatie: waarom alles duurder wordt

Je huur gaat per 1 juli omhoog. De boodschappen voor je studentenhuis kosten meer dan vorig jaar. Je bijbaan betaalt nog precies hetzelfde. Dat knagende gevoel heeft een naam: inflatie. Elke maand noemt het nieuws er een cijfer bij. Hoe komt dat cijfer tot stand, en wat doet het met jouw geld?

Wat inflatie is

Inflatie is de gemiddelde prijsstijging van alles wat huishoudens kopen, vergeleken met dezelfde maand een jaar eerder. Is de inflatie 3%, dan kost een mandje boodschappen en diensten dat vorig jaar €100 kostte nu gemiddeld €103.

Gemiddeld, want niet alles stijgt even hard. In september 2026 waren benzine en diesel volgens het CBS ruim een kwart duurder dan een jaar eerder, terwijl voedingsmiddelen juist iets goedkoper waren. Je persoonlijke inflatie hangt dus af van waar jij je geld aan uitgeeft. Wie elke dag met de auto naar zijn werk gaat, voelt meer dan wie fietst.

Hoe het CBS inflatie meet

Het CBS volgt elke maand de prijzen van een groot mandje producten en diensten: van brood en huur tot je telefoonabonnement en een vlucht naar Barcelona. Veel prijzen komen rechtstreeks uit de kassasystemen van supermarkten en andere winkels. Andere haalt het CBS automatisch van websites of verzamelt het met vragenlijsten.

Niet elke prijs telt even zwaar. Wonen weegt veel zwaarder dan kauwgom, omdat huishoudens er veel meer aan uitgeven. Die gewichten past het CBS elk jaar aan. Aan het begin van de volgende maand verschijnt een snelle raming, rond het midden van die maand het definitieve cijfer.

CPI en HICP: twee meetlatten

Het CBS publiceert twee inflatiecijfers. De CPI is de Nederlandse maatstaf, die je meestal in het nieuws ziet. Groeit een contract of regeling mee met de prijzen, dan raadt het CBS de CPI aan. De HICP is de Europese versie, die in alle eurolanden op dezelfde manier wordt berekend. Daar stuurt de ECB op, voor de eurozone als geheel.

Het grootste verschil zit in de koopwoning. De CPI rekent voor huiseigenaren een denkbeeldige huur mee, de HICP laat de kosten van een eigen huis weg. Daardoor lopen de cijfers uiteen. In 2025 was de inflatie volgens de CPI 3,3% en volgens de HICP 3,0%. In 2022 was het andersom: 10,0% tegenover 11,6%.

De piek van 2022

In 2022 stegen de prijzen gemiddeld met 10,0%, volgens het CBS de hoogste inflatie sinds 1975. In september 2022 piekte de CPI op 14,5% en de HICP zelfs op 17,1%. De grootste oorzaak was energie. Die was na corona al duurder geworden door de aantrekkende economie, en de oorlog in Oekraïne joeg de prijzen verder op. Energie kostte in 2022 gemiddeld 114% meer dan een jaar eerder. Voeding werd 10,8% duurder, ook omdat boeren, fabrieken en vrachtwagens zelf energie nodig hebben.

Een kanttekening. Het CBS mat de energieprijs toen met de tarieven van nieuwe contracten, terwijl veel mensen nog een goedkoper vast contract hadden. Het rekende later na met een betere methode, die het sinds juni 2023 gebruikt. Daarmee kwam oktober 2022 uit op 8,4% tot 9,6%, in plaats van de officiële 14,3%. De officiële cijfers zijn niet aangepast, en eind 2022 draaide het effect juist om. Ook een officieel cijfer is een meting, met keuzes erin.

Wat inflatie doet met spaargeld, loon en schulden

Spaargeld verliest koopkracht zodra de spaarrente lager is dan de inflatie. Reken het uit voor je eigen bedrag:

Lonen lopen meestal achter. Cao's worden een keer per jaar of nog minder vaak aangepast, dus een prijsschok haal je pas later in.

Schulden worden door inflatie juist lichter. Heb je een studieschuld of hypotheek met een vaste rente, dan los je af met euro's die minder waard zijn geworden. Wie nieuw leent, betaalt meestal wel meer: als de inflatie oploopt, gaat de rente vaak mee omhoog.

Hieronder zie je de inflatie in Nederland volgens de Europese meetlat, de HICP, met de lijn van het ECB-doel van 2%. Het cijfer kan dus iets afwijken van de CPI die je in het nieuws hoort.