Charlie Munger: denk omgekeerd

De meeste beleggers proberen slimmer te zijn dan de rest. Charlie Munger probeerde vooral niet dom te zijn. In een brief aan de aandeelhouders van Wesco, een bedrijf waarvan hij voorzitter was, schreef hij:

It is remarkable how much long-term advantage people like us have gotten by trying to be consistently not stupid, instead of trying to be very intelligent.

Charlie Munger, brief aan de aandeelhouders van Wesco Financial, maart 1990

Wie consequent domme fouten vermijdt, wint het op lange termijn van wie briljant wil zijn. Dat klinkt bescheiden, en het is ook veel makkelijker na te doen.

Wie was Munger?

Munger (1924 tot 2023) groeide op in Omaha en werkte als tiener in de kruidenierszaak van de familie Buffett. In de Tweede Wereldoorlog werd hij weerkundige bij de Amerikaanse luchtmacht. Harvard liet hem rechten studeren zonder bachelordiploma. Hij werd advocaat in Los Angeles. Zijn zoon Teddy overleed op negenjarige leeftijd aan leukemie.

In 1959 werd hij in Omaha aan Warren Buffett voorgesteld en hij werd diens rechterhand bij Berkshire Hathaway. Volgens Buffett leerde Munger hem liever een geweldig bedrijf te kopen voor een redelijke prijs dan een redelijk bedrijf voor een geweldige prijs. Munger overleed in november 2023, ruim een maand voor zijn honderdste verjaardag.

Inversie: draai de vraag om

Munger leende een motto van de negentiende-eeuwse wiskundige Jacobi: draai het om, altijd. In een toespraak voor eindexamenleerlingen in 1986 vertelde hij niet hoe je gelukkig wordt, maar hoe je gegarandeerd ellendig wordt. Hij haalde de boer aan die wilde weten waar hij zou sterven, zodat hij daar nooit zou komen.

Pas het toe op beleggen. De vraag hoe je rijk wordt, levert vage antwoorden op. Draai hem om: hoe zorg je ervoor dat je op je 45e niets hebt opgebouwd? Dan wordt het concreet:

• Begin pas als je meer verdient.
• Beleg zonder buffer, zodat je moet verkopen als je laptop kapotgaat.
• Leen geld om te beleggen.
• Betaal 1,5% kosten per jaar zonder het te merken.
• Verkoop in paniek als de koers 30% zakt.
• Laat je uitgaven meegroeien met elke loonsverhoging.

Je plan is nu simpel: doe het tegenovergestelde. Meer voorbeelden vind je in Wat je vooral niet moet doen. Wat het eerste punt je kost, reken je hier uit:

Mentale modellen en prikkels

In een toespraak in 1994 op de University of Southern California pleitte Munger voor een netwerk van denkmodellen:

You've got to have models in your head. And you've got to array your experience, both vicarious and direct, on this latticework of models.

Charlie Munger, A Lesson on Elementary, Worldly Wisdom, 1994

Je hebt een gereedschapskist nodig met grote ideeën uit verschillende vakken: rente op rente uit de wiskunde, denkfouten uit de psychologie, concurrentie uit de economie. Wie maar één model kent, behandelt elk probleem als een spijker voor zijn ene hamer.

Het model dat hij het vaakst noemde, is prikkels. Het zinnetje "show me the incentive and I will show you the outcome" wordt hem overal toegeschreven, maar waar en wanneer hij het zei, is niet goed vastgelegd. Wat wel vaststaat: in zijn toespraak The Psychology of Human Misjudgment (1995) zei hij dat hij zijn hele leven bij de beste 5% hoorde in het begrijpen van prikkels, en ze toch steeds had onderschat.

Zijn voorbeeld: FedEx kreeg de nachtploeg pas op tijd klaar toen die per dienst werd betaald in plaats van per uur. Vraag dus bij elk advies wie eraan verdient als jij het opvolgt. De bank met verkoopdoelen, de finfluencer met een doorverwijslink, de app die verdient aan elke transactie.

Geduld, en wat je niet moet overnemen

In 2009 vertelde Munger de BBC dat hij voor de derde keer meemaakte dat Berkshire van top tot dal 50% zakte. Wie zo'n daling niet een paar keer per eeuw rustig kan uitzitten, hoort volgens hem geen aandelen te hebben en krijgt de middelmatige resultaten die hij verdient.

Een kritische noot. Munger belegde geconcentreerd, in een handvol bedrijven die hij door en door kende. Bij hem pakte dat goed uit. Bij de meeste mensen betekent één verkeerde keuze dan een flinke klap. En omgekeerd denken kan doorslaan: wie alleen nog risico's ziet, begint nooit. Ook dat is een fout. Gebruik inversie als checklist, niet als excuus om te wachten.